Πολύ συχνά ακούμε προπονητές να αναφέρουν για τους αθλητές τους ότι κατά την διάρκεια του αγώνα: «δεν βρίσκονταν στην σωστή ψυχολογική κατάσταση», «δεν άντεξαν ψυχολογικά στις δυσκολίες», ή «έσπασε η συγκέντρωση τους στο κρίσιμο σημείο».

Οι νεαροί αθλητές από την μεριά τους αναφέρουν: «έκανα double fault στο set point», «άρχισα να σκέφτομαι τι θα γίνει αν θα χάσω, τι θα πουν οι γονείς μου, τι θα πει ο προπονητής μου», «δεν πίστεψα στον εαυτό μου και δεν εκμεταλλεύτηκα τις ευκαιρίες που είχα».

Ο μέτριου επιπέδου club player αναφέρει: «μπήκα στο γήπεδο και φοβόμουν ότι θα φαίνομαι σαν αρχάριος», ο υψηλού επιπέδου club player: «σκεφτόμουν ότι θα φαίνομαι σαν μέτριου επιπέδου παίκτης» κ.τ.λ.

Ο Jimmy Connors έχει αναφέρει χαρακτηριστικά ότι οι υψηλές επιδόσεις στο τέννις εξαρτώνται κατά 95% από την ψυχολογική κατάσταση του αθλητή, ενώ μόλις το 5% από την τεχνική κατάρτιση και την σωστή τακτική. To ποσοστό αυτό που αναφέρει ο Connors δεν αποδεικνύεται επιστημονικά, αλλά δείχνει την σημασία που δίνει στην ψυχική αντοχή ένας πολύ μεγάλος αθλητής (έφτασε στο νούμερο 1 του κόσμου και στα ημιτελικά του US Open σε ηλικία 38 ετών).

Ο προπονητής του McEnroe ήδη από το 1984, θεωρούσε την ψυχολογική προετοιμασία των αθλητών τόσο σημαντική, ώστε έγραψε βιβλίο με τον τίτλο: «αντοχή στα τουρνουά, οδηγός για το παιδικό-εφηβικό τένις». Στο βιβλίο αυτό περιγράφει τις ψυχολογικές απαιτήσεις στις διάφορες φάσεις που περνάει ένας νεαρός αθλητής καθώς παίζει αγώνες στα παιδικά και εφηβικά πρωταθλήματα.

Ψυχολογικά χαρακτηριστικά του τένις
Το τένις είναι ένα πολύ απαιτητικό, ψυχολογικά, άθλημα και προκειμένου να είναι επιτυχημένη η αντιμετώπιση των προκλήσεων θα ήταν σκόπιμο να παρουσιασθούν οι ιδιαιτερότητες του αθλήματος που αφορούν κυρίως έναν ενήλικο αθλητή:

1. Η ύπαρξη πολλών διαφορετικών χτυπημάτων που απαιτούν υψηλή τεχνική κατάρτιση αναγκάζουν τον αθλητή να προπονείται πολλές ώρες ημερησίως, προσπαθώντας με αμέτρητες επαναλήψεις να προσεγγίσει την τεχνική τελειότητα. Αυτό κάνει τον αθλητή να είναι ιδιαίτερα σχολαστικός στις λεπτομέρειες και κάποιες φορές να εγκλωβίζεται σε αντιπαραγωγική τελειοθηρία.

2. Ο βαθμός εγρήγορσης και ο μυϊκός τόνος θα πρέπει να είναι άριστος σε κάθε χτύπημα, γιατί ελάχιστες μοίρες διαφορά στην πρόσπτωση της μπάλας στο πρόσωπο της ρακέτας οδηγεί σε αστοχία.

3. Υπάρχει ανάγκη για συνεχή ρύθμιση του βαθμού εγρήγορσης από το χαμηλότερο της ανάπαυσης, στο υψηλότερο των κρίσιμων πόντων και των κρίσιμων games. Ένας αγώνας αντισφαίρισης μπορεί να διαρκέσει πολλές ώρες, ενώ ο καθαρός αγωνιστικός χρόνος δεν ξεπερνάει το ¼ της συνολικής διάρκειας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο αθλητής έχει στη διάθεση του πολύ χρόνο για να σκέφτεται, οπότε είναι πολύ σημαντικό οι σκέψεις του να είναι παραγωγικές και να τον βοηθούν στην επιτυχή ρύθμιση του βαθμού εγρήγορσης του.

4. Απαιτείται συνεχής παρατήρηση του αντιπάλου και των συνθηκών του γηπέδου καθώς και συνεχής αυτοπαρατήρηση με αποτέλεσμα να αλλάζει συχνά το εύρος και η εστία της προσοχής.

5. Στη διάρκεια ενός αγώνα, ο αθλητής λαμβάνει γύρω στις χίλιες αποφάσεις και η καθεμία σε χρόνο λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο.

6. Ο προπονητής δεν μπορεί να δώσει οδηγίες στον αθλητή κατά τη διάρκεια του αγώνα, οπότε ο αθλητής θα πρέπει να έχει στο νου του την τακτική που έχει αποφασίσει πριν τον αγώνα και να έχει την ικανότητα να κάνει τις απαραίτητες τροποποιήσεις που απαιτεί η εξέλιξη του.

7. Η επιθετικότητά του θα πρέπει να είναι κάτω από συνεχή έλεγχο, ώστε να εκπέμπει στον αντίπαλο την εμπιστοσύνη στον εαυτό του.

Με τα θέματα αυτά ασχολείται η Αθλητική Ψυχολογία η οποία ορίζεται ως η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς που σχετίζεται με την συμμετοχή στον αθλητισμό ή άλλη φυσική δραστηριότητα και η πρακτική εφαρμογή των γνώσεων αυτών.

Ενδεικτικά, θέματα που ασχολείται η Αθλητική Ψυχολογία είναι: ο χειρισμός του άγχους, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, η εξάσκηση της συγκέντρωσης και η ενίσχυση της ψυχικής αντοχής του αθλητή.

Δρ Συμεών Σιωμόπουλος – symeons@gmail.com