Ψυχική αντοχή
29.05.13
Image Όπως θα έχετε διαπιστώσει ο τίτλος της μόνιμης στήλης του Τennis24 ονομάζεται “mental toughness”, δηλαδή «ψυχική αντοχή». Πριν περιγράψουμε την έννοια της ψυχικής αντοχής θα ήταν χρήσιμο να επισημάνουμε  ότι δεν σχετίζεται μόνο με τους πρωταθλητές ή τους αθλητές υψηλών επιδόσεων, αλλά και με ανθρώπους διαφορετικών ενασχολήσεων και επαγγελμάτων.

Φανταστείτε για παράδειγμα ένα χειρουργό σε μια δύσκολη επέμβαση, ένα πυροσβέστη σε μια δύσκολη κατάσβεση, έναν αστυνομικό σε μια δύσκολη καταδίωξη, έναν ηθοποιό σε μια πρεμιέρα σημαντική για την καριέρα του.

Οι μέχρι τώρα μελέτες της Αθλητικής Ψυχολογίας έχουν δείξει ότι η ψυχική αντοχή στηρίζεται σε 4 κύριους πυλώνες οι οποίοι είναι:

• Τα κίνητρα του αθλητή
• Η αυτοπεποίθηση
• Ο χειρισμός του άγχους
• Η συγκέντρωση

Οι 4 αυτές περιοχές σχετίζονται μεταξύ τους και αλληλοεπηρεάζονται.

Ένας αθλητής που τα κίνητρα συμμετοχής του στο άθλημα δεν είναι ξεκάθαρα ή δεν είναι πολύ ισχυρά, θα παρουσιάσει άγχος με τα συνοδά σωματικά συμπτώματα (σφιγμένοι μύες, επιπόλαια αναπνοή, σφίξιμο στο στομάχι, κ.α), τα οποία θα επηρεάσουν την τεχνική του. Το άγχος επηρεάζει και την συγκέντρωση με αποτέλεσμα ο αθλητής να κάνει τεχνικά, αλλά και τακτικά λάθη.

Η έλλειψη αυτοπεποίθησης έχει αντίστοιχα αποτελέσματα στην απόδοση του αθλητή. Θα δημιουργήσει άγχος το οποίο μπορεί να εμφανιστεί, είτε στην αρχή του αγώνα και στα κρίσιμα σημεία του ή καθόλη την διάρκεια του.

Κύριο θέμα της παρούσας στήλης είναι να εξετάσει πως σχετίζονται οι 4 αυτές περιοχές και πως μπορούμε να τις επηρεάσουμε θετικά, ώστε να μπορούμε να αντέχουμε ψυχολογικά στις απαιτήσεις ενός αγώνα τένις, είτε είμαστε παιδιά, έφηβοι ή ενήλικες (club players, ή αθλητές υψηλού επιπέδου) και να μπορούμε να λέμε αυτό που έχει πει ο Lleyton Hewitt για τον εαυτό του: «Δεν μπορώ να θυμηθώ μια φορά που δεν ήμουν ψυχολογικά δυνατός στο γήπεδο».

Όταν λοιπόν λέμε ότι ένας αθλητής είναι ψυχολογικά δυνατός εννοούμε ότι έχει ξεκάθαρα κίνητρα, πιστεύει στις δυνατότητες του, μπορεί να συγκεντρώνεται στην διάρκεια του αγώνα και καταφέρνει να ελέγχει το άγχος του σε όλα τα σημεία του αγώνα. Αυτές οι ιδιότητες τον κάνουν να αποδίδει πάντα πολύ κοντά στις δυνατότητές του, με πολύ μικρές διακυμάνσεις (κάποιες φορές θα παίξει καλύτερα, κάποιες λίγο χειρότερα).

Ένας αγώνας που φαίνεται η αλληλεπίδραση των 4 πυλώνων της ψυχικής αντοχής και τον οποίο πολλοί από εμάς παρακολουθήσαμε ζωντανά, ήταν στους Ολυμπιακούς του 2004 στην Αθήνα.

Ο Federer αντιμετώπισε τον Berdych στον δεύτερο γύρο, όπου και ηττήθηκε στα τρία σετ ενώ είχε πάρει το 1ο σετ. Στον αγώνα αυτό θα βλέπαμε ότι ενώ ο Federer ήταν σε μεγάλη φόρμα και στο Νο1 της παγκόσμιας κατάταξης, επί πολλούς μήνες, και ο Berdych στο Νο74 (δεν είχε φτάσει ακόμα τότε υψηλά στην κατάταξη), ο Ελβετός δεν φαινόταν να προσπαθεί ιδιαίτερα και να παίζει σύμφωνα με τις δυνατότητες του.
 
Ενώ το επίπεδο του Federer στον χειρισμό του άγχους, την συγκέντρωση και την αυτοπεποίθηση ήταν αναμφισβήτητα πολύ ψηλό, στον συγκεκριμένο αγώνα δεν πρέπει να είχε τα σωστά κίνητρα. Έτσι, στα κρίσιμα σημεία του αγώνα εμφάνισε αυξημένο άγχος και έλλειψη συγκέντρωσης. Στο προσωπικό του site ανέφερε ότι στενοχωρήθηκε για την ήττα αυτή, αλλά ομολόγησε ότι τον απασχολούσε, ιδιαίτερα, και το US Open που σε μικρό χρονικό διάστημα ακολουθούσε και το οποίο κέρδισε.

Ξέρουμε ότι για να διακριθεί κάποιος στο τένις χρειάζεται ισχυρή επιθυμία και πολλά χρόνια προπόνησης. Έχουν υπάρξει πολλά παραδείγματα πρωταθλητών του τένις που ως παιδιά ξεκίνησαν να συμμετέχουν σε άλλα αθλήματα και μετά όταν γνώρισαν το τένις αφοσιώθηκαν σε αυτό και διακρίθηκαν.
 
Πολύ σημαντικό για να ασχοληθούμε συστηματικά με κάποιο άθλημα είναι να μας ταιριάζει και να μας εκφράζει.

Ο Boris Becker έλεγε: «Αγαπάω την νίκη, μπορώ να δεχτώ την ήττα, αλλά κυρίως αγαπάω να παίζω τένις».

Συμπερασματικά, τα κίνητρα που σχετίζονται με την ευχαρίστηση που παίρνει ο αθλητής μόνο από την συμμετοχή του στο άθλημα είναι πιο ισχυρά, σταθερά και αποδίδουν περισσότερες επιτυχίες από αυτά που σχετίζονται αποκλειστικά με τις νίκες στα τουρνουά.

Στην ιστορία του αθλήματος έχουμε δει περιπτώσεις αθλητών που στην διάρκεια της καριέρας τους δεν μπορούσαν να κρατήσουν τα κίνητρα τους σε υψηλά επίπεδα, οπότε και η απόδοση τους έπεφτε. Όταν κατάφεραν να επαναξιολογήσουν την σημασία του αθλήματος για την ζωή τους και να θέσουν αντίστοιχους στόχους κατάφεραν να επανέλθουν στην κορυφή.

Ο Andre Agassi είναι ένα τέτοιο παράδειγμα, που από το Νο1 της παγκόσμιας κατάταξης έπεσε στο 141 και μετά ξανανέβηκε στο Νο1. Όταν επανήλθε, είχε αλλάξει την αθλητική του συμπεριφορά και ήταν πιο συγκροτημένος στο γήπεδο χωρίς συναισθηματικές εκρήξεις.

Τα ξεκάθαρα κίνητρα βοηθάνε τον αθλητή να βάζει σωστούς στόχους και να προσπαθεί αποτελεσματικά για την επίτευξη τους. Στο επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τα κίνητρα, καθώς και τους τρόπους που μπορούμε να τα ενισχύσουμε. 

Ερώτηση αναγνώστη: Ένας έφηβος αθλητής μοιράστηκε μαζί μας μια κατάσταση που του συνέβη σε ένα σημαντικό τουρνουά και τον παραξένεψε. Κληρώθηκε να παίξει με ένα «κολλητό» του φίλο στον δεύτερο γύρο. Ενώ ήταν καλύτερος από τον φίλο του και σχεδόν πάντα τον κέρδιζε, όταν πλησίαζε να «κλείσει» το σετ ή τον αγώνα δυσκολευόταν πολύ. Τελικά κέρδισε πολύ δύσκολα στο 3ο σετ με 7-6, ενώ δεν δυσκολεύεται γενικά να τελειώνει τους αγώνες του.

Η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι είχε αντιφατικά κίνητρα και η σύγκρουση εμφανιζόταν όταν έφτανε στα κρίσιμα σημεία του αγώνα. Από την μια πλευρά ήθελε να κερδίσει, αλλά από την άλλη ήξερε ότι αν κερδίσει θα στενοχωρήσει τον φίλο του. Η εφηβεία είναι περίοδος της ζωής που τα παιδιά σχηματίζουν ισχυρές φιλίες, με μεγάλη συναισθηματική σημασία. Η σύγκρουση αυτή εκφραζόταν με άγχος στα κρίσιμα σημεία, που επηρέαζε, αρνητικά, την συγκέντρωσή του.

Συμεών Σιωμόπουλος - Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε

Σύντομο βιογραφικό
siomopoulos_600.jpgΟ Δρ Συμεών Σιωμόπουλος είναι καθηγητής φυσικής αγωγής (Τ.Ε.Φ.Α.Α. Αθήνας), Σύμβουλος Αθλητικής Ψυχολογίας [διδακτορικό στο τμήμα Ψυχολογίας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και Masters (M.Sc) στην Αθλητική Ψυχολογία στο πανεπιστήμιο Miami, OHIO, U.S.A.].

Έχει κάνει παρουσιάσεις σε εθνικά και διεθνή συνέδρια. Έχει το επαγγελματικό δίπλωμα της Αμερικανικής Ένωσης Προπονητών Τένις (PTR, Chicago, 2001). Έχει συνεργαστεί ως Σύμβουλος Αθλητικής Ψυχολογίας με αθλητές πολλών αθλημάτων (ποδοσφαίρου, τένις, καλαθοσφαίρισης, βόλεϊ, ιστιοσανίδας, καράτε, γκολφ, ενόργανης γυμναστικής) και κυρίως με αθλητές του τένις.


Υπήρξε σύμβουλος αθλητικής ψυχολογίας της Ομοσπονδίας Αντισφαίρισης (2007) και έχει συνεργαστεί με τους μεγαλύτερους ομίλους τένις στην Αττική (Αθηνών, Ψυχικού, Φιλοθέης, Ηλιούπολης, Παπάγου, Χολαργού).
 
Υπήρξε σύμβουλος αθλητικής ψυχολογίας στην σχολή Bollettieri, FL (στα αθλήματα τoυ τένις, ποδοσφαίρου, καλαθοσφαίρισης, γκολφ, baseball, hockey) και είναι προπονητής αθλητών υψηλού επιπέδου (άνδρας με καλύτερη παγκόσμια κατάταξη ATP 115, κορίτσι με καλύτερη ευρωπαϊκή κατάταξη No7 κάτω των 16 ετών και αγόρι με καλύτερη πανελλήνια κατάταξη Νο1).

Ο Δρ Σιωμόπουλος υπήρξε αθλητής του τένις στην Ελλάδα και μέχρι τα 18 του χρόνια βρισκόταν στις πρώτες 8 θέσεις της κατάταξης. Τα τελευταία 2 χρόνια εργάζεται ως επικεφαλής προπονητής στην ακαδημία τένις του Αμερικανικού Κολεγίου της Ελλάδος.
 

Editorial

    Το πιο δύσκολο στο τένις
    Σχεδόν κανένας πόντος στο τένις δεν είναι ίδιος με τον προηγούμενο. Σε αντίθεση με τα περισσότερα αθλήματα, το τένις έχει πιο πολλούς πόντους υπό πίεση: Game points, Set points, Match points, Championship points. ..
    Διαβάστε...

Mental Toughness

    «Πολεμώντας» το άγχος
    Άγχος. Μια συναισθηματική κατάσταση που πολλές φορές μας οδηγεί σε αρνητικές καταστάσεις. Ο Δρ Συμεών Σιωμόπουλος, μέσα από τη στήλη του Mental Toughness, μας εξηγεί τρόπους ..
    Διαβάστε...

Down the line

    Τα διαμάντια είναι παντοτινά
    Έχουν ειπωθεί γι’αυτόν μυριάδες λόγια. Έχουν γραφτεί  γι’αυτόν αμέτρητα κείμενα. Έχουν αποδοθεί σ’αυτόν τόσα κοσμητικά επίθετα, όσα απειροελάχιστοι στην ιστορία ολόκληρου ..
    Διαβάστε...

Integral Tennis

    Η νοοτροπία του πρωταθλητή
    Ένα άρθρο ωδή στον πρωταθλητισμό και στη νοοτροπία που πρέπει να έχει ένας νεαρός αθλητής για να αντέξει και να πετύχει στο μακρύ και πολύ δύσκολο ταξίδι του αγωνιστικού τένις. ..
    Διαβάστε...